Şirket skandallarının dörtte üçünde yöneticilerin sorumluluğu var ve her birinin bu işten en az 140 bin dolar kazandığı belirtiliyor. En çarpıcı sonuç ise bu olayların yüzde 68’ine sıradan çalışanların da katılmış olması.

Birkaç yıl önce iş dünyasının odaklandığı konuların başında ABD’de yaşanan ve Enron ile patlak veren şirket skandalları geliyordu. Türkiye’nin de yabancı olmadığı ‘rüşvet, dolandırıcılık, hesaplarda sahtekarlık’ gibi etik dışı davranışların açığa çıkmasının ardından onlarca iş adamı göz altına alındı, şirketler el değiştirdi, banka sayısı yarı yarıya azaldı. Gazete sayfaları ve televizyon ekranlarına yansıyan ‘eli kelepçeli’ holding patronlarının yanı sıra çok sayıda üst düzey yönetici hakkında da dava açıldı. Genel müdürden, şirketin çaycısına, sekreterine kadar çok sayıda çalışanın bu işe bulaştığı ortaya çıktı.

ABD’de yapılan araştırmalar, kurumsal düzeyde işlenen suçların sadece üst düzey çalışanlar ya da danışmanlarla sınırlı olmadığını, rüşvet, sahtekarlık gibi etik dışı davranışların organizasyonel hiyerarşinin tüm basamaklarına sızdığını gösteriyor. Hatta bazı örneklerde suçun sadece çalışanlara atılıp işin içinden sıyrılmaya çalışıldığını dahi izledik.

Workforce dergisi yazarlarından psikolog Chris Bauer, “Çapı ve etkisi büyük şirket skandallarında milyon dolarlık maliyete ve gösterişli yaşam biçimlerine odaklandığımız için asıl noktayı kaybettik” diyor. “Etik sorunların sadece azınlığı oluşturan şirket psikopatlarına ait olduğunu düşünüyorduk” diye ekleyen Bauer, son yıllarda yaşanan vakaların bu durumun her zaman, her şirkette ve her seviyede yaşandığını gösterdiğine dikkat çekiyor.

En çok çalışanlara zarar veriyor

Uzmanlar, etik dışı kültürün şirketlerin kısa vadeli karlarını arttığını ama uzun vadede şirketin yaşamını tehdit ettiğini belirtiyor. Büyük bir skandal, çeşitli davalar ve suçlamalar getirebildiği gibi kronik sahtekarlık eğilimi insan kaynakları yönetimi ve çalışanların morali üzerinde çürütücü etki yapıyor. Bu yozlaşmanın giderek daha fazla hissedilmesi, yani bir anlamda uçurumun kenarına gelinmesi ABD’de etik çalışmalarını hızlandırdı. Bugüne kadar kongrenin yaptığı çeşitli yasal düzenlemelerin yanı sıra artık insan kaynakları yönetiminin etik çalışma ve şirket kültürü üzerindeki etkisi tartışılıyor. Ve uzmanlar, bu süreçte insan kaynakları yöneticilerinin daha ön planda olması gerektiğini yüksek sesle dile getiriyor.